Ορισμός

ΔυσκοιλιότηταΗ δυσκοιλιότητα δεν αποτελεί νόσο, αλλά ένα σύνολο συμπτωμάτων  που μπορεί να οφείλεται σε πολλά αίτια. Ο ορισμός της δυσκοιλιότητας δεν είναι εύκολη υπόθεση μιας και η συχνότητα των «φυσιολογικών» κενώσεων του εντέρου διαφέρει από άνθρωπο σε άνθρωπο.

Η δυσκοιλιότητα συνήθως θεωρείται ως η αφόδευση με συχνότητα χαμηλότερη από 2-3 φορές την εβδομάδα ή η αφόδευση με σημαντική δυσκολία που συνοδεύεται με πόνο και καταπόνηση.

Ασθενής με δυσκοιλιότητα*, ορίζεται  ως ο ασθενής ο οποίος δεν χρησιμοποιεί υπακτικά, και αναφέρει τουλάχιστον δυο εκ των ακόλουθων συμπτωμάτων για μια χρονική περίοδο τουλάχιστον 12 εβδομάδων, όχι απαραίτητα συνεχόμενων, κατά τους τελευταίους 6 μήνες:

  • λιγότερες από 3 κενώσεις ανά εβδομάδα
  • σκληρή σύσταση κοπράνων στο 25% τουλάχιστον των κενώσεων
  • αίσθηση ατελούς κένωσης στο 25% τουλάχιστον των κενώσεων
  • αίσθηση απόφραξης του εντέρου στο 25% τουλάχιστον των κενώσεων
  • ανάγκη για χειρισμούς προκειμένου να εκκενωθεί το έντερο στο 25% τουλάχιστον των κενώσεων

Η δυσκοιλιότητα έχει δύο βασικές μορφές: την περιστασιακή (π.χ. λόγω αλλαγών στις διατροφικές συνήθειες, λόγω καταστάσεων άγχους και στρες, λόγω αλλαγής στον τρόπο ζωής, συχνά ταξίδια) και τη χρόνια (π.χ. λόγω κάποιας ασθένειας ή φαρμακευτικής αγωγής).

*Rome III Diagnostic Criteria for Functional Gastrointestinal Disorders

Αίτια – παράγοντες πρόκλησης

Η δυσκοιλιότητα μπορεί να οφείλεται σε πολλά και διαφορετικά αίτια. Μεταξύ των συχνότερων αιτιών δυσκοιλιότητας περιλαμβάνονται:

  • Αλλαγή στις διατροφικές συνήθειες
  • Εγκυμοσύνη
  • Περιορισμένη φυσική δραστηριότητα
  • Ανεπαρκής λήψη υγρών & φυτικών ινών
  • Λήψη φαρμάκων όπως μερικά: Παυσίπονα (ειδικά τα οπιοειδή), αντιόξινα (που περιέχουν αργίλιο ή ασβέστιο), αντιυπερτασικά (ανταγωνιστές ασβεστίου), συμπληρώματα σιδήρου, διουρητικά, σπασμολυτικά, αντικαταθλιπτικά, αντιπαρκινσονικά, αντιεπιληπτικά και άλλα.
  • Πολυφαρμακία, ιδιαίτερα κατά το γήρας
  • Κατάχρηση υπακτικών
  • Άγχος στρες – ψυχολογικά αίτια
  • Γνωστές νοσογόνες καταστάσεις οι οποίες προκαλούν δυσκοιλιότητα, π.χ. σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου (σπαστική κολίτιδα) & άλλες παθήσεις του παχέος εντέρου, μερικά νευρολογικά νοσήματα (σκλήρυνση κατά πλάκας, N. Parkinson), μεταβολικές & ενδοκρινικές διαταραχές (σακχαρώδης διαβήτης, υποθυρεοειδισμός, υπερασβεσταιμία, υποκαλιαιμία) κλπ.
  • Ταξίδια & έλλειψη κατάλληλων συνθηκών υγιεινής
  • Ιστορικό χρόνιας δυσκοιλιότητας
  • Πρόσφατο χειρουργείο στην περιπρωκτική χώρα ή στην περιοχή του περινέου
  • Βρεφική και παιδική ηλικία
  • Άτομα άνω των 55 ετών.

Τα ηλικιωμένα άτομα παρουσιάζουν πολλαπλάσιες πιθανότητες εμφάνισης δυσκοιλιότητας σε σχέση με τα άτομα νεότερης ηλικίας. Συνήθως αυτό οφείλεται σε διαιτητικούς παράγοντες, απουσία σωματικής άσκησης, λήψη φαρμάκων καθώς και στη μειωμένη κινητικότητα του εντέρου εκ του γήρατος.

Αντιμετώπιση δυσκοιλιότητας

Στις περισσότερες περιπτώσεις οι διατροφικές αλλαγές και οι αλλαγές του τρόπου ζωής, βοηθούν στην ανακούφιση των συμπτωμάτων και στην πρόληψη της δυσκοιλιότητας.

Μερικές χρήσιμες συμβουλές

  • Εντάξτε την άσκηση στην καθημερινότητά σας. Προσπαθήστε για παράδειγμα να βρείτε λίγο χρόνο για ημερήσιο περπάτημα-διευκολύνει την κινητικότητα του εντέρου ειδικά εάν προηγηθεί της προσπάθειας για αφόδευση. Aν η εργασία σας είναι καθιστική, προσπαθήστε να κάνετε συχνά διαλείμματα.
  • Ακολουθείτε μία ισορροπημένη διατροφή πλούσια σε φυτικές ίνες όπως παξιμάδια & δημητριακά ολικής άλεσης (σιτάρι, βρώμη κλπ.), φρούτα (σύκα, ακτινίδια, αχλάδια, ροδάκινα, δαμάσκηνα- με το φλοιό τους κλπ.), λαχανικά (φασολάκια, μπάμιες, άγρια χόρτα το Χειμώνα κλπ.)  & όσπρια.
  • Τρώτε αποξηραμένα φρούτα (π.χ. δαμάσκηνα, βερίκοκα).
  • Καταναλώνετε άφθονα υγρά  (τουλάχιστον 1,5lt κάθε μέρα) με βασικότερο το νερό.
  • Μην αγνοείτε την έπειξη για αφόδευση. Προσπαθήστε να «ορίσετε» μία καθημερινή, τακτική & συγκεκριμένη ώρα για αφόδευση.
  • Σημαντικές αλλαγές στις εντερικές κενώσεις πρέπει να αναφέρονται στον θεράποντα ιατρό.

Στην περίπτωση που δεν υπάρχει ανταπόκριση στις παραπάνω αλλαγές των συνηθειών, ο θεράπων ιατρός θα αναζητήσει την αιτία του προβλήματος και θα συμβουλεύσει για την αντιμετώπισή του, επιλέγοντας την κατάλληλη φαρμακευτική αγωγή, η οποία μπορεί να περιλαμβάνει και τη χορήγηση καθαρκτικών.

Φαρμακευτική Αγωγή (καθαρτικά)**

Tα καθαρτικά, ανάλογα με τον τρόπο δράσης τους, διακρίνονται** στα αυξάνοντα τον όγκο των κοπράνων, στα μαλακτικά των κοπράνων, στα αλατούχα και ωσμωτικώς δρώντα και στα διεγείροντα την εντερική κινητικότητα.

  1. Αυξάνοντα τον όγκο των κοπράνων: Στην κατηγορία αυτή περιλαμβάνονται διάφοροι φυσικοί πολυσακχαρίτες, όπως το πίτυρο των σιτηρών, υδρόφιλα κολλοειδή από σπόρους ορισμένων φυτών (ψύλλιο) ή συνθετικοί πολυσακχαρίτες (μεθυλοκυτταρίνη), που δρουν στο λεπτό και παχύ έντερο. Θεωρούνται «αθωότερα» γιατί διεγείρουν τον εντερικό περισταλτισμό (κινητικότητα) με τον αυξημένο τους όγκο (απορροφούν νερό σχηματίζοντας μαλακά κόπρανα με αυξημένο όγκο, προκαλώντας αυξημένη κινητικότητα των μυών του εντέρου). Κυκλοφορούν σε συνδυασμό με καθαρτικά άλλων κατηγοριών.
  2. Μαλακτικά των κοπράνων: Kύριος εκπρόσωπος της κατηγορίας αυτής είναι η παραφίνη ή παραφινέλαιο (paraffin liquid, mineral oil), ένα σύμπλοκο μίγμα κορεσμένων υδρογονανθράκων, πετρελαϊκής προέλευσης. Επαλείφουν τα κόπρανα αυξάνοντας την γλοιότητά τους και έτσι διευκολύνουν τη δίοδο τους στο έντερο και την αφόδευση. Δίνονται κυρίως σε άτομα με αιμορροϊδοπάθειες ή άλλες επώδυνες καταστάσεις της πρωκτικής περιοχής.
  3. Αλατούχα και ωσμωτικώς δρώντα: Στην κατηγορία αυτή υπάγονται τα άλατα του μαγνησίου, διάφορα τρυγικά άλατα, ορισμένοι ημισυνθετικοί πολυσακχαρίτες (λακτουλόζη και λακτιτόλη), οι πολυαιθυλενογλυκόλες (macrogols) και η γλυκερίνη. Ενεργούν με τρόπο παρόμοιο με τα υπακτικά που αυξάνουν τον όγκο των κοπράνων υπό την έννοια ότι προσελκύουν νερό στο κόλον για να μαλακώσουν και διογκώσουν τα κόπρανα διευκολύνοντας την διέλευσή τους (δρουν όπως το σφουγγάρι στο νερό).
  4. Διεγείροντα την εντερική κινητικότητα: Tα φάρμακα της κατηγορίας αυτής διεγείρουν την εντερική κινητικότητα (τη σύσπαση δηλ. των εντερικών μυών), κυρίως του παχέος εντέρου και μειώνουν την απορρόφηση ύδατος και ηλεκτρολυτών. Σε αυτήν την κατηγορία ανήκουν η δισακοδύλη, το καστορέλαιο, η σέννα και το πικοθειικό νάτριο.

** Kατηγορίες υπακτικών σύμφωνα με το επίσημο σύστημα ταξινόμησης φαρμάκων από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (WHO) – κωδικός Α06. Αναλυτικές πληροφορίες και από Εθνικό Συνταγολόγιο.